Vefþulan er vefþjónusta ætluð þeim sem einhverra hluta vegna eiga erfitt með að lesa texta af skjá

Grótta

Saga Gróttu


GróttuvitiGrótta er fyrst nefnd í fógetareikningum frá árunum 1547 til 1552, en nafnið þykir fornlegt og benda til að þar hafi lengi verið búið.

Glöggt má sjá af elstu kortum af Seltjarnarnesi að Grótta var ekki eyja heldur breiður nyrsti hluti nessins.

Árið 1703 er hún talin hjáleiga frá Nesi. Það er þó tekið fram, að hjáleigumaður megi hafa sína eigin skipaútgerð og virðist það hafa verið svo ábatasamt, að þar bjuggu menn góðu búi á 18. öld.

Er jörðin alla öldina nefnd meðal hinna 8 bestu jarða á Framnesi og þar bjó um tíma lögréttumaðurinn Ólafur Jónsson. Grótta er þó áfram hjáleiga frá Nesi, en er kölluð hálflenda 1755. Eftir Básendaflóðin miklu 1799 hallar undan fæti, enda var jörðin þá um tíma talin óbyggileg.

Landbrot við Gróttu - Básendaflóðið.

Vegna landsigs á síðari öldum hafði sjór brotið land við Gróttu og árið 1788 segja danskir mælingamenn að 5 álnir séu milli flóðafara á nyrðri grandanum og hafa því náttúruhamfarir á borð við Básendaflóðið átt hægt um vik að eyða landinu við Gróttu á þann hátt að hér eftir varð hún eyja í hafi, að vísu landtengd með granda sem stendur upp úr á fjöru.

Upplýstur GróttuvitiÞessu ógurlega sjávarflóði; Básendaflóðinu er lýst svo:  Aðfaranótt 9. janúar brá til útsuðuráttar um allt Suður- og Vesturland, með þeim býsnum, sem fæstir höfðu áður lifað.  Um öll Suðurnes, allt austur að Eyrarbakka, gerði feikna hafrót og stórflóð sem olli gífurlegum skemmdum.  Básendakauptún á Miðnesi lagðist af með öllu, því að sjór og veður braut þar öll bæjar- og verslunarhús;  fékk kaupmaðurinn með naumindum forðað lífi sínu og fjölskyldu sinnar að Stafnesi.  Fiskgarðar og túngarðar þar syðra sópuðust heim á tún, sumstaðar tók jafnvel af túnin, skipauppsátur og brunnar.  Tvær kirkjur fuku, Hvalneskirkja og og kirkjan að Nesi við Seltjörn sem sögð hafa fokið í heilu lagi af grunni sínum. 

Á Seltjarnarnesi gerði óveður þetta mikinn usla og olli miklum skemmdum.  Um 18 skip og minni róðrarbátar brotnuðu, svo að sum fóru í spón, en önnur löskuðust svo, að ekki gátu sjófær talist.  Fyrir innan Lambastaði gekk sjór yfir þvert nesið milli Skerjafjarðar og Eiðsvíkur, svo að ekki var fært mönnum né hestum.  Er haft eftir jafnathugulum heimildarmanni og biskupinum á Lambastöðum, að 5 álnum hefði sjór gengið hærra, þverhníptu máli, en í öðrum stórstraumsflóðum.

Í Örfirisey spilltist land svo af sand- og malarburði, að eyjan mátti lítt byggileg teljast, enda lögðust býli þar úti í eyði.

Búseta í Gróttu.

GróttuvitiÁ fyrri hluta 19. aldar var Grótta í eyði.  Á seinni hluta aldarinnar bjuggu þar útvegsbændur og skipasmiðir en árið 1897 var risinn þar viti og varð Þorvarður Einarsson vitavörður þar. 

Þorvarður og kona hans Guðrún Jónsdóttir hófu búskap í Gróttu árið 1895.  Í tíð þeirra var túnið í Gróttu stækkað til muna, en sjór braut land og brotnaði úr sjógarði þar veturinn 1926 /1927 en hann var hlaðinn upp myndarlega.  Síðar var svo ekið stórgrýti á grandann milli Snoppu og Gróttu til að verja hann frekari niðurbroti. 

Er Þorvarður lést 1931 tók sonur hans Jón Albert  við vitavörslunni og gengdi þeim starfa til dauðadags, en hann drukknaði í róðri 12. júní 1970.  Síðan þá hefur íbúðarhúsið í Gróttu verið í eyði.  AlbertAlbert stundaði mest sjó á meðan hann bjó í eynni en hafði lítilsháttar búskap með útgerðinni. 

Nýr viti var reistur í Gróttu eftir síðari heimstyrjöld, allnokkru austar en gamli vitinn og voru ljós nýja vitans tendruð í nóvember 1947.  Lendingaraðstaða í eynni var bætt á búskaparárum Alberts í Gróttu og var gerð bryggja framan við sjóbúð hans og við hlið hennar dráttarbraut og gat Albert þar dregið bát sinn upp.  

Á árinu 1978 var sjóbúðin í Gróttu að falli komin, en þá fékk Rótaryklúbbur Seltjarnarness hana til eignar og lét gera hana upp.  

Fræðasetur í Gróttu.

Hinn 8. nóvember 1994 komust húsin í Gróttu í eigu Seltjarnarnesbæjar og fyrir um fjórum árum tóku bæjaryfirvöld ákvörðun um að koma upp fræðasetri í eynni og hefur síðan verið unnið markvisst að endurnýjun húsa með þetta markmið í huga.

Í apríl 1999 var skipuð nefnd sem gera átti tillögur um nýtingu og rekstur Gróttu. Vitinn og fræðslusetriðNefndina skipuðu; Jens Pétur Hjaltested (formaður), Gunnar Lúðvíksson, Ásgerður Halldórsdóttir, Stefán Bergmann, Regína Höskuldsdóttir og Sigfús Grétarsson.

Greinargerð sem nefndin hefur skilað af sér felur í sér tillögur að öflugri fræðslustarfsemi í húsakynnum Gróttu, fyrir nemendur grunn- og leikskóla og aðra. Auk aðstöðu fyrir nemendahópa, er gert ráð fyrir fræðimannsíbúð. Seltjarnarnesbær hefur lagt mikinn metnað í verkefnið, endurgert húsin á myndarlegan hátt og ráðinn var verkefnisstjóri, Sigurlín Sveinbjarnardóttir, til að skipuleggja útikennslu, kennsludagsskrár og kynningu á Fræðasetrinu.  Þann 23. október árið 2000 var formlega opn Fræðasetur í Gróttu.

Byggt er á eftirfarandi heimildum:
Heimir Þorleifsson; Seltirningabók 1991.
Dr. Jón Helgason; Árbækur Reykjavíkur 1786 – 1936.
Fræðasetur í Gróttu. Tillögur undirbúningsnefndar 1999
Munnleg heimild; Sigurgeir Sigurðsson, bæjarstjóri.

Mikilvægar upplýsingar

Ferðir til og frá
Á fjöru er hægt að komast fótgangandi út í Gróttu.
Hægt er að dvelja í eynni á fjörunni í um 6 klst.
Strætó, leið 11, gengur út á Seltjarnarnes og er best að fara úr vagninum nyrst við Lindarbraut. Þaðan er um 15 mínútna gangur út í Gróttu.
Lokað fyrir umferð
Á varptímanum, frá 1. maí til 15. júlí er ekki leyfilegt að fara út í Gróttu.
Flóð og fjara
Upplýsingar um flóð og fjöru er að finna í flóðatöflu viðkomandi mánaðar.
Einnig eru upplýsingar um flóð og fjöru á skilti við Gróttugranda.




Útivist og náttúra


Gott aðgengi fatlaðra, forgangur 1 Gott aðgengi fatlaðra, forgangur 2

Útlit síðu: